Quản trị vòng đời tấm quang điện: Bài toán chiến lược mới của ngành năng lượng

Trong hơn một thập kỷ qua, điện mặt trời đã chuyển mình từ một nguồn năng lượng thay thế thành trụ cột trong tiến trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Tại khu vực, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng với tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đóng góp quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải ròng.

Tuy nhiên, khi các hệ thống từ quy mô hộ gia đình đến các dự án công nghiệp dần tiến tới giai đoạn trưởng thành, ngành năng lượng đang đứng trước một bài toán mang tính dài hạn: xử lý các tấm quang điện sau khi kết thúc vòng đời vận hành.

Áp lực hậu vòng đời và sự hình thành nguồn tài nguyên thứ cấp

Một tấm quang điện tiêu chuẩn có tuổi thọ vận hành từ 20 đến 30 năm. Theo các nghiên cứu học thuật quốc tế và báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), lượng thiết bị quang điện hết hạn sử dụng có thể đạt từ 1,7 đến 8 triệu tấn vào năm 2030, trước khi tăng lên khoảng 60–78 triệu tấn vào năm 2050.

Dưới góc nhìn môi trường và kinh tế, đây không chỉ là áp lực về xử lý chất thải. Các tấm  quang điện sau vòng đời còn chứa nhiều vật liệu có giá trị như kính, nhôm và silicon có thể được thu hồi và tái sử dụng nếu có giải pháp phù hợp. Việc xây dựng hệ thống thu gom và tái chế ngay từ giai đoạn hiện tại sẽ góp phần giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, đồng thời từng bước hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn cho ngành năng lượng mặt trời trong tương lai. Nhật Bản và quá trình xây dựng hệ sinh thái tái chế

Tại châu Á, Nhật Bản là một trong những quốc gia đi trước trong việc nhận diện và xử lý bài toán tái chế tấm quang điện. Sau giai đoạn phát triển nhanh từ đầu những năm 2010, quốc gia này được dự báo sẽ phải xử lý hàng trăm nghìn tấn tấm  quang điện thải mỗi năm vào giữa thập niên 2030.

Trước áp lực đó, Nhật Bản đã sớm triển khai các giải pháp mang tính hệ thống, từ xây dựng khung chính sách đến phát triển công nghệ tái chế. Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường đã phát triển các quy trình cho phép tách và thu hồi vật liệu như kính, nhôm và silicon để đưa trở lại sản xuất. Cách tiếp cận này cho thấy tái chế không còn là hoạt động xử lý sau cùng, mà đã trở thành một phần trong thiết kế của hệ thống năng lượng theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Việt Nam: Khoảng trống hệ sinh thái và bước chuẩn bị ban đầu

Tại Việt Nam, điện mặt trời đã có giai đoạn tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt từ 2018 đến 2020. Tuy nhiên, hệ sinh thái xử lý và tái chế tấm  quang điện sau vòng đời hiện vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, với những khoảng trống về công nghệ, hạ tầng và chính sách.
Trong bối cảnh đó, bài toán quản lý vòng đời sản phẩm đang dần được các doanh nghiệp trong ngành đưa vào chiến lược phát triển dài hạn. Là một trong những doanh nghiệp sản xuất tấm  quang điện tại Việt Nam, IREX, thành viên của SolarBK, đã phát triển năng lực sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như IEC và UL, với sản phẩm hiện diện tại nhiều thị trường như Mỹ và châu Âu.
Trong định hướng phát triển dài hạn, SolarBK đang từng bước thúc đẩy các mô hình hợp tác công nghệ quốc tế trong lĩnh vực tái chế tấm quang điện, hướng tới xây dựng nền tảng cho hệ sinh thái năng lượng tuần hoàn tại Việt Nam.