CEO Nguyễn Dương Tuấn: Chuẩn hóa đội ngũ lắp đặt – yếu tố quyết định niềm tin thị trường điện mặt trời mái nhà

Trong bối cảnh điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển mới sau giai đoạn “đóng băng” chính sách, thách thức lớn nhất của thị trường không còn nằm ở công nghệ hay chi phí đầu tư, mà nằm ở niềm tin.

CEO SolarBK Nguyễn Dương Tuấn nhấn mạnh: Nếu không kiểm soát được chất lượng triển khai, chính làn sóng tăng trưởng mới có thể trở thành rủi ro lớn nhất của ngành trong 20–30 năm tới. Từ chiếc máy nước nóng đến 5 giai đoạn chuyển mình của thị trường

Xuất hiện trong chương trình Đối thoại chuyển dịch cùng nhà báo Vũ Kim Hạnh, ông Nguyễn Dương Tuấn gây ấn tượng bởi phong thái điềm đạm của một người làm nghiên cứu. SolarBK, viết tắt của “Solar Bách Khoa”, là minh chứng cho sự kết nối bền bỉ giữa nhà khoa học và doanh nghiệp trong gần hai thập kỷ phát triển ngành năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường từ năm 2006, ông Tuấn cho biết thị trường đã trải qua 5 giai đoạn rõ rệt: từ thời kỳ gần như chưa ai biết năng lượng tái tạo là gì, đến giai đoạn tiết kiệm năng lượng bằng máy nước nóng mặt trời, thời kỳ bùng nổ chính sách FIT 2017–2020, “kỷ băng hà” chính sách 2020–2024 và hiện nay là giai đoạn thị trường mở lại nhờ hành lang pháp lý rõ ràng hơn sau Quy hoạch điện VIII.

Chính nền tảng nghiên cứu và sản xuất trong nước đã giúp SolarBK duy trì năng lực phát triển trong giai đoạn thị trường trầm lắng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ chính sách. Khi điện mặt trời mái nhà trở thành một khoản đầu tư dài hạn

Một thay đổi quan trọng của thị trường hiện nay là bài toán kinh tế đã trở nên dễ tiếp cận hơn với hộ gia đình. Theo ông Nguyễn Dương Tuấn, chi phí hệ thống điện mặt trời đã giảm khoảng 60–70% so với năm 2020 nhờ dư thừa công suất sản xuất toàn cầu.

Với hộ gia đình có mức chi tiêu điện từ 1–2 triệu đồng mỗi tháng, hệ thống 3–4 kWp chỉ cần diện tích khoảng 20–30 m² mái nhà, tổng chi phí đầu tư dưới 30 triệu đồng và có thể hoàn vốn trong vòng 4–5 năm tại khu vực miền Nam. Sau đó, hệ thống tiếp tục vận hành ổn định thêm 20–25 năm.

Đặc biệt, trong bối cảnh cơ quan quản lý đang xem xét nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50%, điện mặt trời mái nhà đang dần chuyển từ một khoản chi phí sang một giải pháp đầu tư năng lượng dài hạn cho hộ gia đình đô thị.

Song song đó, các mô hình tài chính mới như thuê hệ thống hoặc thanh toán theo phần điện tiết kiệm được cũng đang mở rộng khả năng tiếp cận điện mặt trời cho người dân mà không cần chi phí đầu tư ban đầu lớn.

Tuy nhiên, theo CEO SolarBK, thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ mà ở chất lượng triển khai. Khi chính sách trở lại, hàng trăm đơn vị mới tham gia thị trường với mức giá thấp nhưng không bảo đảm năng lực kỹ thuật và dịch vụ vận hành dài hạn.

“Năng lượng mặt trời là cuộc chơi 25 năm. Nếu chọn nhầm đơn vị không có chuyên môn, lắp đặt sai kỹ thuật hoặc dùng thiết bị kém chất lượng, nguy cơ cháy nổ là có thật,” ông Tuấn cảnh báo.

Theo ông, nếu niềm tin người dùng bị suy giảm, tác động tiêu cực sẽ lan rộng ra toàn bộ ngành năng lượng tái tạo chứ không chỉ riêng một doanh nghiệp.

Chuẩn hóa đội ngũ lắp đặt, mảnh ghép còn thiếu của chuyển dịch năng lượng

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Dương Tuấn đề xuất cần xây dựng cơ chế chứng nhận năng lực cho các đơn vị lắp đặt điện mặt trời mái nhà, tương tự mô hình đang áp dụng tại Đức. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là nền tảng để bảo vệ niềm tin người dùng trong một thị trường có vòng đời hệ thống kéo dài 25 năm. Theo mô hình này, nhà cung cấp phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và được cơ quan quản lý hoặc đơn vị vận hành lưới điện chấp thuận trước khi triển khai hệ thống. Nếu áp dụng tại Việt Nam, cơ chế “giấy phép hành nghề” cho đơn vị lắp đặt không chỉ giúp người dân dễ dàng lựa chọn nhà cung cấp uy tín mà còn góp phần nâng cao chất lượng kỹ thuật và an toàn vận hành cho toàn thị trường.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để điện mặt trời mái nhà trở thành một thành phần hạ tầng năng lượng phân tán trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Song song với các đề xuất chính sách, SolarBK tiếp tục theo đuổi mô hình hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới. Một ví dụ tiêu biểu là dự án “Solar Balcony” hợp tác cùng tổ chức GIZ, sử dụng tấm pin hai mặt kính trong suốt vừa bảo đảm hiệu suất vừa phù hợp kiến trúc căn hộ đô thị.

Theo ông Nguyễn Dương Tuấn, chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay chi phí đầu tư, mà còn là quá trình xây dựng nền tảng vận hành dài hạn giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người sử dụng điện. Trong chu kỳ phát triển mới của điện mặt trời mái nhà, cuộc cạnh tranh sẽ không còn nằm ở tốc độ triển khai, mà ở năng lực kiểm soát chất lượng trong suốt vòng đời hệ thống.

Bởi yếu tố quyết định không phải là số lượng hệ thống được lắp đặt, mà là mức độ ổn định và an toàn mà thị trường có thể duy trì trong 20–25 năm vận hành. Khi chất lượng triển khai không được bảo đảm, những rủi ro kỹ thuật hôm nay có thể trở thành rào cản phát triển của cả ngành trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng cơ chế chứng nhận năng lực cho đội ngũ lắp đặt là bước đi cần thiết để bảo đảm an toàn hệ thống và tạo nền tảng cho điện mặt trời mái nhà trở thành một thành phần hạ tầng năng lượng phân tán trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Xem toàn bộ takshow tại đây.